• پیش‌خوان
• بایگانی
• ویژه‌نامه
• انتشارات
• 

  شماره هشت » نقد و مقاله
 محمدرضا نجفی » نگاهی به مجموعه «شاه گوش می کند» اثر ایتالو کالوینو

نگاهی به مجموعه «شاه گوش می کند» اثر ایتالو کالوینو

شاه گوش می کند عنوان مجموعه داستانی است به نویسندگی ایتالو کالوینو که در واقع این داستانها از دو مجموعه ی ( زیر آفتاب جگوار) و ( اعداد در تاریکی ) که همسر کالوینو بعد از مرگش در سال ۱۹۹۵ به چاپ رسانده تشکیل می شود . داستانهای مجموعه ی شاه گوش می کند به چند دسته تقسیم می شوند:
۱- داستانهایی با حال و هوای فانتزی که از درونمایه ی سیاسی بهره می برد .این سری داستانها شاید به نوعی دربرگیرنده ی تفکرات سیاسی خود کالوینو باشد زیرا او در سال ۱۹۴۰ به صورت اجباری به فاشیست پیوست و پس از آن در سال ۱۹۴۴به حزب کمونیست ایتالیا ملحق شد . داستانهای همبستگی - گوسفند سیاه -هنگ گمشده و بازی مهمترین این داستانها می باشند که از حال و هوایی فانتزی برخوردارند و نویسنده در این داستانها با بهره گیری از نوعی قصه گویی خاص و فارغ از علت و معلول داستانهایی را می نویسد که تا حدود زیادی از ساختار افسانه ها بهره می جویند که داستان بسیار کوتاه بازی بیشتر از دیگر داستانها از این ساختار پیروی می کند . از خصوصیات دیگر این داستانها می توان به داشتن نگاه آزاد اندیشانه و فارغ از جهت گیری های سیاسی نویسنده اشاره کرد .مثلا در داستان هنگ گمشده شاهد نابودی تدریجی لشگری هستیم که قرار بوده در میدان شهر رژه برود ولی لشگر در حین رفتن رژه و رسیدن به میدان شهر کم کم پراکنده شده و سربازانش تو پ و اسلحه هایشان را از دست می دهند در حالی که هیچ دشمنی آنها را تهدید نمی کند ولی در واقع آنها در تقابل با مردم شهر و خانه هایشان استقلال و هویت خود را از دست می دهند .البته داستانی مثل چشم های دشمن نیز کم و بیش داستانی سیاسی محسوب می شود ولی در این جا از فانتزی خبری نیست و در واقع جایش را به نگاه تلخ و عبرت آموز ی پیرامون جنگ داده است که کمابیش دارای جنبه های تعلیمی نیز می باشد .

۲- داستانهایی که بیشترین امکانات داستانی خود را از موضوعاتی پیش پا افتاده می گیرند که از پرداخت خیال پردازانه و خلاقی سود می جویند داستانهایی مثل آدم به دردنخور- اعداد در تاریکی و آینه؛ هدف.کالوینو در این جا با تخیلی ناب داستانهایی را روایت می کند که از طرح ساده ای برخوردارند ولی نویسنده با پرداخت خلاق داستان وبا بهره گیری از همان طرح ساده -شخصیت پردازی و کشمکش هایی را خلق می کند که مهمترین خصوصیاتشان گروتسک بودنشان است . مثلا در داستانی مثل آدم به درد نخور شخصیت اصلی داستان با مشکلی به نام باز شدن بند های کفشش دسته و پنجه نرم می کند و دائما مرد غریبه و همه جا حاضری باز بودن بند کفش هایش را تذکر می دهد و زمانی که شخصیت اصلی از ناتوانی اش در بستن بند های کفش سخن به میان می آورد مرد غریبه تفکراتش را در باب آسیب شناسی این موضوع به زبان می آورد. فارغ از نگاه خلاق کالوینو به موضوعات ساده چیز دیگری که در این داستانها خودنمایی می کند تفکر حاکی از این نگاه بازیگوشانه به جهان پیرامون داستان است . تفکری دارای ایدوئولوژیک و فلسفه .در دهه ی ۶۰ و در ضمیمه ی ادبی مجله ی (تایم) کالوینو از ادبیاتی دیگرگون سخن می گوید : ( ادبیاتی که علم و فلسفه را نفس کشیده باشد اما فاصله اش را با آنها حفظ و آن ها را در خود جذب کرده باشد ) که شاید نمونه ی این ادبیات را در همین داستانها بتوان جست .

۳- داستانهایی رمانتیک با حال و هوای عاشقانه .داستانهایی مانند : پیش از آنکه بگویی سلام .خاطرات کازانووا و عشق دور از خانه که ارتباط مهمترین عنصر این داستانها را تشکیل می دهد . در داستانی مثل داستان پیش از آنکه بگویی سلام کالوینو در باره ی شکل و هویت ارتباط می گوید و این مسئله را به چالشی دلنشین می کشاند و سوال هایی در باب شکل ارتباط و عشق مطرح می کند .این داستانها در باب تجربه گری در داستان نیز حرف های زیادی برای گفتن دارند مثلا در داستان خاطرات کازانووا ساختار داستان را خاطرات عاشقانه و مختلف مردی به همین نام تشکیل می دهد و این خاطرات جداگانه و مستقل در چیدمان نویسنده و همنشینی اثر تبدیل به یک کلیت یکدست می شود .

در داستان دیگری به نام گرفتار سکون در آنتی لس کالوینو تجربه ی دیگری می کند و آنهم ناتمام ماندن داستان است . عمو دونالد برای برادر زاده هایش داستانی را تعریف می کند . داستانی همیشگی که هیچ گاه به پایان نمی رسد و دلیل اصلی اش به خواب رفتن همیشگی عمو دونالد است و یا در داستان دیگری به نام شاه گوش می کند که عنوان مجموعه نیز از همین داستان می آید و از کتاب (زیر آفتاب جگوار)‌انتخاب شده است که مجموعه ای است از سه داستان و حول محور سه حواس انسانی ( شنوایی- چشایی و بویایی ) کالوینو داستانش را بر اساس حس شنوایی یک شاه پیش می برد که داستان از همان امکانات حس شنوایی بهره می گیرد و نویسنده بیش از پیش علاقه اش را در نوشتن داستانهای تجربی بیان می کند .

کالوینو که اصلیتی کوبایی دارد در سال ۱۹۲۳ در شهر سانتیاگو لاس و گاس کوبا متولد شد و در سال ۱۹۵۲ به ایتالیا مهاجرت کرد و نهایتا در ۶ سپتامبر ۱۹۸۵ به علت خونریزی مغزی در گذشت .
ایتالو کالوینو از نویسندگان پست مدرن ادبیات به شمار می رود .علاقه اش به افسانه - فانتزی و سیاست از او نویسنده ی بی نظیری ساخته است که خواندن داستانهایش با لذت و بهره ی فراوانی همراه می باشد .کالوینو در فصل اول رمان شبی از شب های زمستان مسافری می گوید :
تو داری شروع به خواندن داستان جدید ایتالو کالوینو می کنی . آرام بگیر .حواست را جمع کن .تمام افکار دیگر را از سر دور کن .تلویزیون طبق همیشه روشن است . پس بهتر است در را ببندی .فورا به همه بگو ( نه ؛ نمی خواهم تلویزیون تماشا کنم ) اگر صدایت را نمی شوند بلندتر بگو ( دارم کتاب می خوانم .نمی خواهم کسی مزاحم شود ) با این سر و صدا ها شاید حرفهایت را نشنیده باشند .بلندتر بگو .فریاد بزن ( دارم داستان جدید ایتالو کالوینو را می خوانم )