• پیش‌خوان
• بایگانی
• ویژه‌نامه
• انتشارات
• 

  شماره هجده » نقد و مقاله
 حسین دیلم‌کتولی » سپید می‌نویسم: اگر باران نبارد

نقدی بر کتاب "باران سپید" لیلا مشفق
با خودم می‌گویم شعر کشف است (شاید) کشف تازه‌تر، با قداست و شناسه‌های خاص خودش - آن است آنی دیگر از دیگرگونه گفتن و زبان و حرکت، خُلق و خَلق برتر و کیفیت‌دارتر...، و بدینحال است که در خیلی اشعار و نوشته‌ها اصلأ احتیاج به پردازش دیگر نیست، اما کو پیامبری که آیه‌های زلال آورد و از نور مایه فکر و کلام را روشنی دهد. (باران سپید - مجموعه شعر لیلا مشفق) از ابرهای سیاه نیامده از پشت پرده‌های باد برده کلمات جان گرفته‌اند، رنگ به رنگ در اندازه‌ها و صورت‌های خاص جلوه کرده و صدای ریختن و شُستن از چارگوشه ذهن می‌آید.
همه جا اشیاء و نام‌ها خودشان را نشان می‌دهند اما بیشتر نام در محور «من» می‌چرخد:
... من یاد می‌گیرم ایستاده مردن را
                                      ص ۱۵ شعرپنج
______________________
من که هیچگاه نفهمیده‌ام چه بوده‌ام
                                      ص ۱۲ شعر۲
______________________
بی‌صدا در من شکل می‌گیرد
______________________
من
طرحی می‌شوم مبهم با چشم‌های مه‌آلود
                                      ص ۱۲
________________________
در آغوش متهم من
                                   سطر ۶ ص۱۳
__________________________
تنها در من آیه‌ای مشکوک می‌ماند
                                 سطر ۱۶ ص۱۳
_________________________
در روزهایی که بارها «من» را دار می‌زنم
                                     سطر ۶ ص۱۵ شعر۵
____________________________
حالا که لیلائی درمن
                  مجنون ترا آه می‌کشد
                                    سطر۵ ص۱۷ شعر ۷
________________________
من پیش پای خودم
               فرو می‌روم
                                  سطرآخر ص۱۷
________________________
و دیوار شد بین من و آسمان
                                 سطر ۳ ص۱۸
_________________________
آنقدر «من» در من روئیده است
                                سطراول ص۲۰
_________________________
به جمعه‌های «من»هایم فکر می‌کنم
                                 سطر آخر ص۲۰
_________________________
جاده‌ها با من راه می‌روند
                                  سطراول ص۲۱
_________________________
من کوچکتر شده‌ام
                                   سطر آخر ص۲۳
_________________________
من سردم است
         وعریانی‌ام در باد می‌لرزد
                                  سطر اول ص۲۵
________________________
 من هنوز برای چیدن آسمان
      روی نوک پاهایم بلند می‌شوم!
                                 سطر ۱۵ ص۲۹
______________________
من که چیزی نبوده‌ام جز نطفه‌ای از سال‌های دور
                                  سطر اول ص۳۳
_______________________
ومن اصلأ دلم نمی‌خواهد بنویسم
                                  سطر ۸ ص۳۳
والخ...
و صرف‌نظر از جمله‌هایی که با اول‌شخص تمام می‌شود [گرفته‌ام- نبوده‌ام- می‌زنم - بگذارم - کرده‌ام ... هستم... بودم... و...] که این نیز خود قابل دقت و نگاه می‌شود، و این آیا همان «من‌های» زنانه است که در کنش‌های روحی و فکری این نوع افراد جای دارد.
با نگاهی که روح حساس و شکل‌پذیر گاه  کارها را به سوی نظرگاه‌هایی که قبلأ در حافظه بوده برده تأثیر مستقیم و رنگ‌پذیری از بعضی از شاعران و دیگراندیشان نیز در صدای باران سپید است:
[من سردم است و عریانی‌ام
                در باد می‌لرزد...]
که فصل سرد فروغ را تداعی می‌نماید...
دختری که چهارده‌سالگی‌اش را پشت پیچ اولین کوچه جا گذاشت
ترکیب‌ها وهمنشینی‌هایی که خاص شعرهای صالحی و امثالهم است. و در نحوه جمله‌ها علاوه بر یک خطی کردن کار در زمان‌بندی غیرمنضبطی آنرا جای می‌دهد و آنچه نشان می‌دهد این‌ست که در اجرای متن و استفاده از تصاویر با تعدد و سیالیت ذهن روبرو نیستیم و کار در یک فضای بسته پیش می‌رود و همچنین کار به توضیح و حاشیه‌پردازی جهت وقوع شعر پیش می‌رود. چه اگر عین تنوع و رنگانگی از ایجاز بیشتری برخوردار بود کار متشکل‌تر و اجرایی‌تربود. کار در بعضی موارد خود را به نثر نزدیک‌تر می‌کند و این مجال که اگر لحن را کمی کش‌دارتر می‌کرد حتمأ جایی برای روایت داستانی می‌خواست و در شعر ۳ صفحه۱۳ یا در شعر۲۰ و یک که با نقل اولیه راوی کُل آغاز می‌شود چنان کار تمام می‌شود که بعد از پایان کار جای خالی شعر را در صفحه به خوبی احساس می‌کنی اما این‌که چرا در بعضی کارها این‌قدر توضیحی است خود جای سئوال دارد و در کار نوز۱۰ ص۲۹ شاید البته شاید سلیقه مخاطب است که امر را به ناجی‌گری خود و ناشی‌گری دیگری می‌نمایاند و اگر این حروف اضافی و کلمات دست و پا گیر نبود در ته قضیه چنان جانمایه‌ایی باقی می‌ماند که پرچم احساس را یک‌باره بر برج فتح می‌کوبید:
    «دوست دارم بدوم
         دست‌هایم را به کوه بزنم و
        تند برگردم
        تا ادعا کنم «نجات یافته»ام!
________________________  
من از آب همین لیوان آزادترم
________________________
همیشه هم این اتفاق نمی‌افتد و چیزی مثل تکیه کلام مخاطب را آزار می‌دهد که فرد کلمه‌ها و حروف اضافه نیستند و اگر کسی مثلأ می‌گوید [در واقع - مثلأ- مثل - فهمیدی - میدانی - حالیته...] و این نوع کلمات شبیه بارانی‌ست که پشت گردن می‌افتد گاه لذت بارش و خواهش و تمنای پذیرش را می‌گیرد کلمه‌هایی مانند [حالا - هی]:
حالا که هی هوا ابری می‌شود
                           شعر۴ ص۱۴
____________________
حالا که قد کشیده‌ای تا آسمان
                          شعر۵ ص۱۵
____________________
 وهی توی رگ‌هایم دنبال زنی می‌گردم که برساندم
                           سطر ۱۵ شعر۲۷ ص۴۰
_____________________
که هی شیشه‌هایم را می‌شکند
                          سطر۱۰ شعرپنج ص۱۵
_____________________
و من هی بزرگ شدم
                         سطر۳ شعر۸ ص۱۹
________________________
وهی موهایم را به رُخم می‌کشند
                         سطر ۲ شعر۹ ص۱۹
_________________________
که خستگی هی سنگ زیر پاهایم می‌دواند
__________________________
وهی
نقش گل‌ها را تا هیچ کجا دنبال می‌کردم
__________________________
و هی آجر روی آجرش گذاشت
                              سطر ۲ شعر ۱۶ ص۲۶
_________________________
حتی برای مادربزرگ که هی دعا می‌خواند و فوت می‌کند
                               سطر۱۲ شعر۲۰ ص۳۰
__________________________
روحم را ول کنم روی سطرهای این کاغذها، هی، مچاله می‌شود...
                                 سطر۱۰ شعر بیست و سه ص۳۳
________________________
بعد نشستی و هی ساختمان‌ها را فرو کردی
      توی دل آسمان
                              سطر ۹ شعر۲۵ ص۳۶
_________________________
هی پرسه می‌زنی توی سرم که اتاقم گیج می‌رود
                               سطراول شعر۲۷ ص۴۰
________________________
و هی توی رگ‌هایم دنبال ژنی می‌گردم که برساندم
                             سطر۱۴ ص۴۰ شعر۲۷
____________________
والخ...
پیاده‌کردن جمله‌ها و معناگستری چیزی دیگری‌ست که در بیان و ایجاد ساختاری محکم باید و حتمأ باید توجه شود و این نیست که یک نوع حرکت زبانی تمام انگیزه شاعر را فرا بگیرد و از بقیه موارد غافل بماند چه تنها مرکب قلم نشستن و تند راندن کافی نیست بلکه اصول سوارکاری و آداب حرکت و پردازش و مقصدنگری را هم باید در نظر داشت
___________________________
چطور دست‌هایم در دست‌هایت بگذارم
                                          ص۳۲ شعر۲۲ سطر۱۳
__________________________
این ابرهای سپید باران ندارد!
                              (!)
                                     ص۳۳ شعر۲۳
________________________
باران سپید سپیدی کلماتی‌ست که در نشان‌دادن لطافت و خوب‌نگری هم کار را بسیار توان‌مند نشان می‌دهد خارج از کلماتی که به ذهن مخاطب گاه خوش نیایند اما جوهره کاری و ارزش‌های بالای آن را نشان می‌دهد:
_________________________
یا این‌که آن‌قدر از برج دوقلو گفتی
که یاد بچه‌های صدیقه افتادم
_________________________
حالا اگر تمام آینه‌ها هم سربه سرم بگذارند
_________________________
آخر این روزها مشق‌های شبت از باطل‌شدن
                                            نمی‌ترسند
                                       ص۳۷ شعر۲۵ سطرآخر
__________________________
من خواب‌هایی که در تو بریزند، زیاد دارم
                                      شعر ۳۲ ص۴۹ سطر۳
...
علامت‌ها و شکل نوشتن جمله‌ها به صورتی‌ست که اگر نبود شاید در خواندن جور دیگری نشان می‌داد و به نظر می‌رسد مخاطب را به سوی بیشتر اندیشیدن پیش می‌برد:
________________________
وگرنه قلاب از گوش - ماهی هم شنیدنی‌تر است
_________________________
هنوز دیر نیست ارزان شود- زنده، زنده، حراج
_________________________
یا کش از استخوانم در می‌رود حتمأ... در می‌رود؟
__________________________
رفتن است تن شستن و از هوای صاف بهره‌بردن بدون چتر قدم‌زدن، خلاصه گام‌های تازه و تلاش خوبی‌ست برای هم‌صداشدن و راهی تازه را تجربه در کلمات و با تقدس کلمات زیست کردن است و به همین دلیل است که ارج می‌نهیم و می‌خوانیم: با باران سپید می‌خــــوانــــــــــــــــــــــــــــــــــــم

حسین دیلم کتولی
از: شهرستان علی آباد کتول
۳۱/۶/۱۳۸۸