• پیش‌خوان
• بایگانی
• ویژه‌نامه
• انتشارات
• 

  شعر حجم » شماره یازده » یادداشت و خبر
 علی سطوتی قلعه » گزارش جلسه بررسی شعر حجم

علی سطوتی: مظفر رویایی، علی مومنی، مریم جعفری و مسعود کریم‌خانی (روزبهان) آمده بودند تا در عصر یک شنبه، ۱۳ اسفند در فرهنگسرای ارسباران از شعر حجم بگویند؛ از آن چه ۳۷ سال است که در کانون و حاشیه مباحثات نظری شعر فارسی قرار دارد.
جلسه، البته بیشتر به افتخار روزبهان تشکیل شده بود تا این چند روزی را که در وطن سر می‌کند، بدون حرف نگذرانده باشد.
حرف‌ها اما بیشتر حرف بود تا مسئله. مشخص نبود که شعر حجم در قالب یک مدخل تاریخی مورد نقد و بررسی قرار گرفته یا نه، همچون یک پیش نهادِ هنوز نو؟ یک گونه‌ی ادبی یا یک افق در پیش رو؟

روزبهان از نیما شروع کرد. اتفاقا از جایی شروع کرد که دیگر حیثیت تحلیلی چندانی ندارد. شکاف بین سوبژکتیویته و ابژکتیویته که در جایی دیگر به حد فاصل فرم و محتوا تحویل شد، آن قدر نخ‌نما شده که چندان به چشم نمی‌آید.

مومنی مثال آورد و آن‌قدر مثال آورد که بیم آن رفت که سراسر ادبیات فارسی به تملک شعر حجم درآید. حجم‌گرایی، به مثابه یک ترم بوطیقایی باید نا-حد و نا- مرزهای خود را داشته باشد- و اتفاقا دارد-. نمی‌توان برای در انداختن همچو پیش نهاده‌ی ادبی، پیش نهاده‌های دیگر را هم تصرف کرد.

مریم جعفری از غزل مولوی گفت و از شعر حجم. آیا شعر حجم می‌تواند خانه‌ای در غزل داشته باشد؟ به نظر می‌رسید این پرسش بنیادین گفتار جعفری باشد اما پیش از آن که پاسخ آن اهمیت داشته باشد، باید پرسشی بنیادین‌تر را پیش کشید: لزوم مطالعه‌ای چنین بیناقالبی چیست؟ آیا افق انتقادی تازه‌ای از پس آن سربرمی‌آورد یا نه، چونان بررسی روابط تریاک با تصوف، جنبه‌ی پژوهشی صرف دارد؟

و اما مظفر رویایی... او برای هزارمین بار در چند ماهه‌ی اخیر، طرح مطالعاتی عبور از حجم را پیش کشید؟ آیا ما همچنان به این فکر می‌کنیم که از حجم بگذریم؟ آیا حجم، تقدیر تاریخی ماست که باید آن را کنار بزنیم و افقی نو را بطلبیم؟ مسئله این است: مسئله آن نیست!