• پیش‌خوان
• بایگانی
• ویژه‌نامه
• انتشارات
• 

  رخداد و حافظه » شماره چهارده
 سارا سعیدی » ویژه‌نامه » رخداد و حافظه (۱)

مهمّه: که ادبیّات داستانی؛ رخداد و حافظه باشد یا چیز و دو چیزهای دیگر. امّا این دو خودشان خیلی مهم هستند. در داستان معاصر حافظه، حضور تاریخی است که جعل می‌شود. جعل حافظه در داستان، تکثیر و گم‌گشتگی است، گم‌گشتگی نه با این تصوّر که موضوعی از دست برود. بیشتر موضوعیّت است که حضورش در تکرار و تکثیر از اعتبار می‌افتد. جعل هم‌واره در پی ایجاد ارتباط و استناد است (ادبیّات داستانی پیشرو را بی‌ربط و چفت و بست می‌دانند)

اتفاقاً کاری که جعل می‌کند ایجاد ارتباط در همان معنی ایجابی و حضور است با تولیدات انبوه. ارتباط حافظه را تقویت و تولید می‌کند (برعکس هم می‌شود، امر توافقی، حافظه به ارتباط دامن می‌زند) در این معنی حافظه به شکل تداعی، به صورت مثلاً نیمه‌هوشیار عمل می‌کند، جعل ِ حافظه که جعل ارتباط‌هایی لایتغیر و لایزال است و در مسیر اندیشیدن به شکل سامانه‌های واقعیّت اعتبار طلب می‌کند از عدم زاده نمی‌شود بلکه حافظه‌ی زمان‌مند و الگوهای ارائه شده‌ی آن، از ارتباطی تغییرناپذیر تولید (جعل) می‌شوند؛ تعدد کاربست این تغییر را حاد کرده و در شمایل تخیل در داستان ظاهر می‌سازد (از آن‌جا که تخیل همواره در برابر امر مورد توافق و شناسا قرار می‌گیرد) رخداد چه در تصویر چه در بازی‌های زبانی و چه در کلیت یک داستان رفتاری شهودی اختیار می‌کند و از همین طریق جعل حافظه. در حکایت توالی جمله‌ها به‌خودی ِ خود کنش و حادثه‌پردازی می‌کند که ورود به شبکه‌ی مفهومی را نیز در بر دارد. اگر حافظه متعلّق به گذشته (زمانی قبل از به‌یادآوری) باشد، جعل حافظه رخدادی بازتولیدی است که مصرف نمی‌شود. در همان آن خشکش می‌زند و از این نظر زمان منحصر به فردی را جدا از حوادث به داستان تحمیل می‌کند. یکی از عرصه‌های پرکاربرد در ادبیات داستانی عرصه‌ی تمثیل و تشبیه است که اساس بسیاری از صنایع ادبی هم هست و دارای همین "بی‌زمانی" و کلیّت. اتفاقاً در مورد تشبیه نیز سفارش به نگاه نو و بی‌سابقه و پیمودن مسیر صعب‌العبور استعاره شده، پای وجه شبه را به دورترین ذهنیّت‌پردازی‌های ممکن می‌کشاند. امّا جعل و تولید سابقه‌ی زمان‌مند "اتفاقی" است که پیوند در آن از طریق غیبت رابطه به دست آمده.