• پیش‌خوان
• بایگانی
• ویژه‌نامه
• انتشارات
• 

  رخداد و حافظه » شماره چهارده
 روزبه گیلاسیان » ویژه‌نامه » رخداد و حافظه (۳)

یک، به جای پرسش از چیستی حافظه، ما می‌پرسیم: حافظه چه هست؟ این‌گونه به راحتی پرسش از چیستی به پرسش از هستی تبدیل می‌شود. پس حافظه چه هست؟ (به جای «چیست؟»)

کسی که حافظ شاه‌نامه است در واقع به نوعی حافظ و نگهدار سنت فردوسی است. امّا واقعاً حافظه در پی حفظ ِ چیست؟ ساده‌ترین جواب در خود این سوأل نهفته است. شرط ِ لازم وجود حافظه وجود «هست» است که هست. حافظه تنها می‌تواند آنچه هست را حفظ نماید. ضعیف شدن حافظه از دست دادن قدرت ِ حفظ ِ اشیاء است که انسان را نظیر شیئی مابین ِ اشیاء می‌سازد. او دیگر قادر نیست با حفظ ِ اشیاء خود را به عنوان ِ حافظ ِ اشیاء از اشیاء تمیز دهد. حافظه نه یک قدرت ِ فیزیولوژیک، بلکه یک مشی فرهنگی است که باید منهدم شود.

دو، اگرچه حافظه در پی حفظ ِ آنچه گذشته است، می‌باشد؛ خاطره گذشته را به گونه‌ای خطیر پیش می‌کشد. حافظه باید همواره تصویری صاف، شفاف و بی‌غلط از گذشته را نمایان سازد در حالی‌که خاطره همواره تصویری مغشوش و پرغلط از گذشته را به پیش می‌کشد. حافظه به کار می‌افتد تا به نتیجه‌ای ایجابی انگشت ِ اثبات بدواند، در حالی‌که خاطره تنها به کار می‌افتد تا بتراشد و فرو ریزد.

سه، حافظه احیاء‌کننده‌ی پیوستار ِ گذشته است درحالی‌که خاطره نه پیوستار بلکه رد حاصل از رخداد زندگی را مرور می‌کند. رخداد، لاشه‌ی پیوستار را از هم می‌پاشد و خود را چونان حیرتی شگرف در برابر ِچشمان ِ دیگران می‌رقصاند. رخداد چون ستاره‌ای درخشیده و خاموش می‌شود امّا خاطره همواره قابلیّت ِ آن را دارد که آن را به گونه‌ای مغشوش و با عدمِ اطمینانی که ذاتی ِ آن است بازسازی کند.

چهار، ادبیات به عنوان نوشتاری احضارکننده تنها به واسطه‌ی قساوت حافظه‌مند خویش می‌تواند ادبیّات بودن ِ خویش را به یاد آورد. این به یاد آوردن سزاوار ِ هر خشونت‌ورزی‌ای هست. امّا خشونت ِ واقعی نه در به یاد آوردن بلکه در از یاد بردنی‌ است که غیاب امر حاضر ادبیات را دامن می‌زند. این غیاب سعی در جذب ِ رد ِ رخدادی را دارد که خاطره‌ی یک گردش هذیانی است. آن‌قدر صریح و شفاف است که بتوان آن را جعلی اصیل نامید و آن‌قدر کدر و مغشوش است که نتوان آن را حافظ ِ امر ِ موجود، بلکه منهدم‌کننده‌ی آن‌چه هست، خواند.

مرداد ۸۶