• پیش‌خوان
• بایگانی
• ویژه‌نامه
• انتشارات
• 

  شماره نه » نقد و مقاله
 آرش افشار » ضد عاشقانه: تغییر ذائقه یا...؟

ضدعاشقانه‌ها در برابر تکرار عاشقانه‌ها انگار علم شدند، به بهانه‌ی تغییر ذائقه و ایجاد تفاوت ... خبر داریم از ریشه‌های این‌گونه سرودن در تاریخ ادبیات‌مان (که منتقدی شایسته نیز به شکل تخصصی به آن می‌پردازد) اما فراگیری و حتا اشباء بازار ترانه امروز از این نوع بخصوص، چیزی در حدود مُد شدن ریتم شش و هشت در یکی دو دهه پیش و همه‌گیری از حد و حصر گذشته‌ی این ریتم در بازار آن‌سو و حتا این سوی آب است. مشکل کمبود محتوا در ترانه به هرحال به نوعی باید حل می‌شد و این راه حل دم‌دستی یکی دو ترانه‌سرای اسم‌دار (اما رسم‌ندار!) دوره و زمانه‌ی ما بود. راه حلی که البته به مذاق مخاطب اصلی موسیقی پاپ (یعنی جوان از اصل افتاده‌ی دهه‌ی هشتاد) خوش آمد؛ چراکه به‌سادگی از جنس عشق‌ها و رفاقت‌های یک بام و دوهوای ملموس خودش بود. ترانه‌سراها البته پیش از این بخت خود را در غیرعاشقانه سرودن و یا عاشقانه‌های متفاوت آزموده بودند و توفیقکی هم حاصل شده بود اما کالای آسان‌ساخته‌ای که طالب دست به نقد هم به قدر کفایت دارد، به‌هرحال وسوسه‌کننده‌تر است.
حالا چرا کار آسان؟ خب «دوستت دارم» را تبدیل می‌کنیم به «دوستت ندارم» یا «ازت بدم میاد»، «بیا» را به «برو»، «بمون» را به «نمون» و... یعنی علاوه بر الگوی مشخص، مواد خام (یا اصلاٌ نیمه‌‌پخته‌ای) هم وجود دارد و فقط می‌ماند قورت دادن لقمه‌ی گرفته و جویده!
اما اگر این قضیه‌ی اشباء‌شدگی را کنار بگذاریم، ضدعاشقانه، واسوخت (یا هر اسم دیگری که این نوع ترانه را می شناساند)، گونه‌ای است در کنار گونه‌های دیگر؛ چنان‌که در سال‌های قبل و حتا در دهه‌ی پنجاه (که در این‌سال‌ها ملاک و معیار ترانه به حساب آمده) این نوع در کنار انواع دیگر اعلام وجود کرده و ادامه‌ی حیات داده است. جای توضیح هم نباید داشته باشد، ترانه بیان حالی است که گاه خوش است و گاه ناخوش؛ گاهی وقت عاشقانه سرودن است و گاهی زمان ضدعاشقانه... تکلیف ترانه‌سرایی که برای بازار می‌نویسد روشن است اما این‌که چرا مخاطبان ترانه‌ی امروز، شق دوم را برمی‌گزینند بحثی کم و بیش جامعه‌شناسانه را می‌طلبد که گویا در نوشته‌ی دوستی فاضل آمده است.