• پیش‌خوان
• بایگانی
• ویژه‌نامه
• انتشارات
• 

  شماره هفت » نقد و مقاله
 لیلا عباسعلی‌زاده » زندگی اسرار آمیز زنبورها

نقد و معرفی کتاب «زندگی اسرار آمیز زنبورها»

زندگی اسرارآمیززنبورها
سومونک کید/ترجمه شقایق قندهاری
نشرعلم/چاپ اول

درباره ی نویسنده

سومونک کید مولف دو زندگی نامه ی بسیارمشهوراست. داستان های کوتاهش درتعدادی ازنشریات معتبرادبی به چاپ رسیده است. رمان زندگی اسرارآمیز زنبورها یکی از نامزدهای دریافت جایزه اورنج ۲۰۰۲بود. این نویسنده ساکن کارولنای جنوبی است. رمان حاضر اولین رمان وی است.

رمان زندگی اسرارآمیز زنبورها با طرح روی جلدی ازلانه های شش ضلعی زنبور و تصویر زنی سیه چرده و تاج بر سر، که تعجب برانگیز و دور از ذهن است، و یک معرفی بسیارکوتاه ازنویسنده درصفحه ی اول کتاب آغازمی شود.

رمان شامل چهارده فصل است که ابتدای هرفصل مطلبی درباره ی زنبورها آمده است که با حوادث آن فصل درارتباط است.

در پایان آن مطلب نیز،نام کتابی که این اطلاعات ازآن گرفته شده آمده است و درآخرین صفحه ی کتاب سومونک کید ازاین کتاب ها تشکرکرده است .البته مشخص نیست که اسم کتاب و نویسنده ها حقیقی هستند یا خیر؟ که اگرجواب منفی باشد ما با داستان خیال انگیزتر و پرنشانه ترروبرو می شویم. نویسنده با آوردن این مطالب ابتدای هرفصل ،خواننده را باحال وهوای حوادث آن فصل آشنا می کند و در واقع به او نشانه می دهد.

زندگی لیلی، راوی داستان، نیز پر از نشانه است. ورود زنبورها ازمیان درز و شکاف ها به اتاق خواب او اولین نشانه است که خواننده درفصل چهارم کتاب ازعلت وجود آن مطلع می شود. البته قبل ازآن هم وقتی لیلی در جواب حرف تی ری، پدرش، که می گوید: " تاوقتی که توی خانه ی من زندگی می کنی باید هرکاری که بهت می گویم انجام بدهی! "فکرمی کند: "پس در این صورت یک خانه ی دیگر پیدامی کنیم"

بلافاصله می نویسد که"غروب همان روز دو تا زنبور دیگرگرفتم. " واین یعنی بازهم نشانه.

حتی حضور زنبورها در کل داستان نیز فقط نشانه هستند، نشانه هایی اززندگی آدم ها وبرای آدم ها.

البته سومونک کید اصلا سعی ندارد این نشانه ها پیچیده و رمزآلود باشند، حتی با وجود تذکرش به ارتباط بین متن های ابتدای هرفصل ، از زبان لیلی نیزدرصفحه ی ۲۱۴کتاب تاکید می کند که: "برایم خیلی جالب بود که زنبورها صاحب یک زندگی اسرارآمیز بودند، درست مثل خودم که الان داشتم به شکل اسرارآمیززندگی می کردم."

شخصیت های رمان نیز بیشترجنبه ی سمبلیک دارند، به ویژه شخصیت "می" که دختری بسیارحساس است و به قول آکوست:" انگارکه ما از درون یک لایه ی محافظتی داریم که دورقلب مان را گرفته و اجازه نمی دهد درد و غم ما را از پا دربیاورد اما می این را ندارد. انگارهمه چیزمستقیم رویش اثرمی گذارد."

اما جریان عکس زن تاجدارسیاه پوست روی جلد نیزازفصل اول شروع می شود وازفصل سوم به بعد نیزمعرفی مفصلی ازاین عکس که بانوی زنجیرها نام دارد وازنظرلیلی اوحضرت مریم سیاه پوست است، انجام می شود. بانوی زنجیرها نیزخود یک نشانه و یا سمبل است. البته دراین مورد نیزسومونک کید نمی خواهد به خواننده ی رمانش سختی بدهد بنابراین دوباره خود از زبان آگوست توضیح می دهد: " بانوی زنجیرها یک موجود جادویی وچیزی شبیه به یک مادرخوانده ی افسانه ای نیست. درواقع او آن مجسمه ی داخل اتاق نشیمن نیست. او در درون تو جای گرفته است...، تو باید مادر درون وجودت را پیدا کنی...، توبرای گرفتن نیرو، تسلی و رهایی لازم نیست دستت را روی قلب مریم مقدس بگذاری، تومی توانی برای این چیزها وهرآنچه در زندگی به آن نیاز داری، دستت را همین جا درست روی قلب خودت بگذاری. روی قلب خودت.

به طورکلی رمان زندگی اسرار آمیز زنبورها اگر چه ممکن است به مذاق کسانی که این دست توضیحات و ساده و روشن نویسی ها را نمی پسندند، خوش نیاید لیکن برای مخاطب عام داستانی جالب و خواندنی است. زیراحتی در رمان های پست مدرن نیزبه نظرمی رسد که آن چه اصل ومحوراست قصه است و قصه ی این رمان نیز زیبا و سرگرم کننده است که البته ترجمی شیوا و روان شقایق قندهاری فرصت لذت بردن ازاین رمان را به خواننده می دهد.

رمان ماجرای یک دخترچهارده ساله به نام لیلی است که درچهارسالگی دراثریک اتفاق مادرخود را می کشد و از آن به بعد مجبوراست درمیان نگاه های عجیب وغریب اطرافیان و درکنار پدر بد خلقش که او را تی ری صدا می زند "چون بابا اصلا مناسب او نیست" و یک دایه ی سیاه پوست به نام رزالین که تی ری او را از توی مزرعه ی هلو پیدا کرده بود زندگی کند.

لیلی ازمادرش تنها چند یادگاری کوچک وخاطراتی گنگ و مبهم دارد ولی مشتاق آن است که او را بیشتربشناسد و حوادث والبته نشانه ها او را به منزل سه خواهرسیاه پوست به نام های آگوست، جون و می می‌رساند. آگوست زنبورداراست، جون معلم است و برای مرده ها ویولن می نوازد اما می او دختری حساس وغمخواراست که سرانجام نیز ازاین که مدام مجبوراست بارغم واندوه تمام جهان را به دوش بکشد، خسته می شود و خودکشی می کند.

لیلی با زندگی درمیان سه خواهر و دوستان سیاه پوست آن ها نه تنها مادرش بلکه خودش، تی ری، دنیای اطرافش وعشق را بهترمی شناسد.

در رمان زندگی اسرار آمیز زنبورها رگه هایی ازعشق نیزخودنمایی می کند، عشق جون به نیل، عشق تی ری به مادرلیلی وعشق لیلی و زاچ به یکدیگر،که وجود آن ها باعث لطیف ترشدن فضای داستان می شود. البته داستان پر از مهربانی ها، دوست داشتن ها، عشق به آدم ها، اشیا، طبیعت و زنبورها اما به قول آگوست: " تومجبوری برای دوست داشتن رزالین همان واژه ای را به کار ببری که برای دوست داشتن نوشابه با پسته شامی شور به کارمی بری حیف نیست که ما نمی توانیم برای ابرازعلاقه و احساس مان ازکلمه های بیشتری استفاده کنیم؟"

داستان البته بازگو کننده ی جریانات سیاسی نیزهست: "امروز دوم جولای۱۹۶۴ رییس جمهورامریکا مصوبه ی قانون حقوق مدنی را درکاخ سفید امضا کرد."

حتی اتفاقات علمی آن روزگارمثل سفربه ماه نیزآورده شده است. لیکن درمجموع داستان شکل مذهبی دارد و حاکی ازفطری بودن علاقه به نیروی ماورا برای تحصیل آرامش روح و عمیق ترشدن ارتباط میان انسان ها است.