فروغ فرخزاد
دلم گرفته
دلم گرفته
به ایوان می روم و انگشتانم را
بر پوست کشیده ی شب می كشم
چراغ های رابطه تاریک اند / چراغ های رابطه تاریکند
کسی مرا به آفتاب
معرفی نخواهد کرد
کسی مرا به میهمانی گنجشک ها نخواهد برد
پرواز را به خاطر بسپار
پرنده مردنی است ...
بی آنکه بداند چه خواهد شد می آید مثل همیشه بی هراس و بی دلهره .شاید همیشه جسور بود و شاید بیرق دردش را باید در فریاد این جسارت علم می کرد . فروغ از ستاره های آسمان چیزی وام گرفت که شب برای همیشه او را دزدید . 15 دی ماه 1313 در تهران متولد شد . پدرش ارتشی بود . در خانه ای سراسر ماجرا بزرگ شد و از هر سر نخی ریسمانی از احساس بافت و سخن گفت . هیچ گاه به ذهنش خطور نمی کرد که در اوج نوجوانی در سن شانزده سالگی به خانه ی بخت رود و با پرویز شاپور هم پیمان شود و بیش از آن نمی اندیشید که حاصل این پیمان ، گسستی ابدی گردد . آری او بعد از 3 سال به خانه ی پدری بازگشت و در آغوشش محبت مادری جاری بود . با یادگاری کوچک و مهربان . کودکی با نام کامکار . فروغ پس از اتمام کلاس نهم به هنرستان رفت و خیاطی خواند. در 1337 به انگلستان رفت و سینما خواند و بعد ها چند فیلم به بازار هنر ارائه داد . او در زمان حیاتش فروغ وار درخشید.
از وی مصاحبه های بسیار و یادگار های زیادی بر جای مانده . در 24 بهمن 1345 در سانحه ی رانندگی در حوالی قلهک تهران در 32 سالگی در گذشت و در بستر ظهیرالدوله برای همیشه خاموش شد .
آثار به جای مانده از او کم نیست گرچه عمر کوتاهش همگان را به اعجاب بر می دارد که در این فرصت کم چنین ثمره ای از خود بر جای گذاشت . .
فروغ 12 سال آخر عمر خود را با شعر زیست وی اولین بار در سن بیست سالگی نخستین شعرش را به مجله ی روشن فکر سپرد وهمان هفته اشعارش در آغوش هزاران گوش شنوا پر باز کرد . چندان که در همان دوران یکی از شاعران می گوید : اگر فروغ در قدرت کلام به پای لسان الغیب برسد اغراق نخوهد بود که او را حافظی دیگر بخوانیم .
باری ، وی اگرچه تحصیلات دانشگاهی نداشت و حتی تحطیلات دبیرستانی او هم ادبی نبود ولی با مطالعه ی انبوه خود با ادبیات عجین گشته و وسعت آسمان آن را شناخت. پدر فروغ می گوید : او بسیار کتاب می خواند ، آنقدر که تمام اشعار حافظ را حفظ می کرد و تمام اشعار سعدی را خوب می دانست .
حاصل و بهره ی زندگی این ستاره آسمانی بود که تا آن روز کسی نشناخته بود . و این حقیقت است که وسعت دریا را ماهی می داند .
فروغ دفتر اسیر و سپس دیوار و عصیان را راهی جویبار شعر کرد و تا آن روز زبان ساده ی را در قالب شعر مونث کسی به این چنین درک نکرده بود اما حقیقت این است تولد دیگر فروغ به واقع نویدی برای ادبیاتی نو و پنجره ای بر زبان غبار گرفته بود .او چندان روان با عناصر شعر در می آمیزد که گویی لحظه به لحظه ی آنها را درک نموده و بر حادثه ی لمس فرود آورده .
بعد از مرگ وی آثار دیگر او در دفتر ایمان بیاوریم به فصل سرد جمع آوری شد .
سخن فروغ سخنی روان ، آرام و در عین حال یاغی و عصیان گر است چندان که شب در بطن آرامش خود دهشت عمیقی را بلعیده . در اثار او می توان رد پای واضحی از رمانتیسیسم را نگریست که بعد ها به جاده مدرنیسمی فعال ختم می گردد اگر او را شاعر زمان خواندند بی دریغ وی جزیره ی بکری بود که کشفش کمی شگفت انگیز و غیر منتظره می نمود . شعر او شعری سمبلیک است گرچه سمبل ها در اشعارش از اصالت خود دوری نجستند .
فروغ شاعر درد ها است ولی این دردها او را از جامعه و مردم دور ننموده . او اگرچه بیشتر به زبان حال و مقال شخصی خود می پردازد اما همیشه در پس این پرده ی منیّت شخصیتی اجتماعی نهفته که برای فریاد بر آوردن دهان می گشاید و بیش از پیش درد هم نوعان خود را در خفقان جامعه ی مرد سالار بیان می کند .
اگر صفت (( سهل ممتنع )) را برای شعر های او بر گزینیم پر بی راه نگفتیم . از آن رو که واژگانش با تمام نرم تنی در پوسته ی سختی جای گرفته اند که نمی توان انها را جا به جا کرد و این همان است که شایستگی چنین نامی را بر او ممکن می سازد .
از فروغ مصاحبه های بسیاری به جا مانده است که همه نشان از آزادی اندیشه و عمق تفکرات وی دارد. او می گوید :
(( من جمله را به ساده ترین شکلی که در مغزم ساخته می شود به روی کاغذ می آورم وزن مثل نخی است که از مان این کلمات رد شده ، بی آنکه دیده شود فقط آنها را حفظ می کند و نمی گذاردبیفتند . اگر کلمه ی (( انفجار )) در وزن نمی گنجد و مثلا ایجاد سکته می کند ، بسیار خوب این سکته مثل گرهی است در این نخ ، با گره های دیگر می شود اصل (( گره )) را هم وارد وزن شعر کرد و از مجموع گره ها یک جور همشکلی و هماهنگی به وجود می آورد ...
در زبان فارسی وزن هایی هست که به شدت و ضربه های کمتری دارند و به آهنگ گفتگو نزدیک ترند ، همان ها را می توان گرفت و گستزش داد .
وزن باید از نو ساخته شود و چیزی که وزن را می سازد و باید اداره کننده ی وزن باشد _ بر عکس گذشته _ زبان است : حّس زبان ، غریزه ی کلمات و آهنگ بیان طبیعی آنها _ وزن _ برای من حسّی است ، گوشم باید آن را بپذیرد . وقتی از من می پرسید در زمينه ی زبان و وزن به چه امکان هایی رسیده ام ، من فقط می توانم بگویم به صمیمیت و سادگی ))
(( لازم نیست وزن و قافیه را رعایت کنی ، سعی کن با ریتم کلمات یک حرکت کلی به وجود بیاوری که شنیدنی باشد ، یعنی در گوش تبدیل به یک نوع وزن شود ))
(( برای من کلمات خیلی مهم هستند ، هر کلمه یی روحیه ی خاص خودش را دارد ))
آری ، فروغ در اندیشه هم فردی منحصر به فرد بود و می توان او را در نوع نگرش نیز ستود . حاصل عمر وی دفتری است که تا ابد یکی از درخشنده ترین ستاره ها ی منظومه ی ادب ایران خواهد بود .
منابع :
پنج دفتر شعر سفری در خط زمان / پیش در آمد پوران فرخ زاد
راهنما ی ادبیات معاصر / دکتر سیروش شمیسا
نقل ها از مقدمه ی برگزیده ی اشعار / فروغ فرخ زاد / مروارید / چاپ ششم / 1357
گرد آورنده : سیده فاطمه نبوی
۳ مهر ۱۳۸۵ ۰:۰۰ قֽظֽ
نظرات ۷
عالی بود
کاش زودتر به دنیا می آمدیم و حضور فروغ را درک میکردیم,صد افسوس...
سلام. فروغ واقعا یک استثنا بود در عرصه شعر زنان ایران. البته تا اکنون. امیدوارم ادامه داشته باشد.
با تشكر از كار جالب تان و نيز كار فرهنگيتان. در مورد فروغ خيلي مسائل ناگفته مانده و من فكر مي كنم كه نقد ديگري لازم است از نوع ديگر تا به مسائل شعر مدرن و به ويژه شعر فروغ بپردازد. بنده كتابي تحت عنوان « من فروغ» سال ۸۳به چاپ رساندم و هنوز نيز فكر مي كنم كه هنوز ناگفته هاي زيادي در مورد فروغ وجود دارد.
خيلي زيباست ممنون
واقعا كار زيبايي است ممنون
نظر شما پس از بررسی منتشر میشود.
نظر باید در مورد مطلب حاضر باشد
از كلمات ركیك و توهینآمیز استفاده نشود
نظر نباید جنبه تبلیغاتی داشته باشد
اگر نظر شما حذف گردید و یا منتشر نشد، حتما یكی از موارد بالا را رعایت نكردهاید
این قوانین از تایخ 86/2/22 قابل اجراست.
عالی بود
فروغ یکی از بهترین های ایران است